ติวเตอร์เฉพาะทาง ตอน ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมายทั่วไป
กฎหมาย คือ กฎเกณฑ์ คำสั่ง หรือบรรดาข้อบังคับ ที่ถูกตั้งขึ้น ให้บรรลุ เป้าหมาย อย่างหนึ่งอย่างใดในสังคม เพื่อให้สังคมปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ คำสั่งหรือข้อบังคับนั้น
ลักษณะของกฎหมาย เราสามารถแยก
ลักษณะของกฎหมายแบ่งออกได้เป็น 5 ประการคือ
1 กฎหมายต้องเป็นคำสั่งหรือข้อบังคับ
2 กฎหมายต้องมาจากรัฏฐาธิปัตย์ หรือผู้ที่กฎหมายให้อำนาจไว้
3 กฎหมายต้องใช้บังคับ ได้โดยทั่วไป
4 กฎหมายต้องใช้บังคับได้จนกว่าจะมีการยกเลิกหรือเปลี่ยนแปลง
5 กฎหมายจะต้องมีสภาพบังคับ
ที่มาของกฎหมาย มีดังนี้ 1 ศีลธรรม 2 จารีตประเพณี 3 ศาสนา 4 คำพิพากษาของศาล 5 หลักความยุติธรรม ( Equity) 6 ความคิดของนักปราชญ์
ระบบกฎหมายในโลกนี้มี 4 ระบบใหญ่ๆด้วยกันคือ
1 ระบบกฎหมาย (civil law)หรือกฎหมายลายลักษณ์อักษร
2 ระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ (common Law) หรือระบบกฎหมายจารีตประเพณี
3 ระบบกฎหมายสังคมนิยม (Socialist Law ) จุดกำเนิดของระบบนี้อยู่ที่รัสเซีย 4 ระบบกฎหมายศาสนาและประเพณีนิยม วิวัฒนาการของกฎหมายในประเทศไทย เดิมกฎหมายของประเทศไทยนั้น มีที่มาจากจารีตประเพณีศาสนารวมไปถึงพระราชโองการของพระมหากษัตริย์ ในสมัยกรุงศรีอยุธยามีกฎหมายที่เรียกว่า"พระราชสาสน์"ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้น โดยอาศัยหลักใน"คัมภีร์พระธรรมศาสตร์"จนกระทั่งเสียเมืองครั้งที่ 2 ให้แก่ประเทศพม่า เอกสารที่สำคัญของกฎหมายได้สูญหายไปเป็นจำนวนมาก ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีการรวบรวมกฎหมายขึ้นมาใหม่แต่ก็เหลือเพียง 1 ใน 10 ของกฎหมายที่มีอยู่เดิม ทำให้กฎหมาย ที่มีอยู่ ไม่สามารถตัดสินคดีได้ อย่างยุติธรรม รัชกาลที่ 1 จึงทรงชำระสะสางใหม่ เป็นกฎหมายตราสามดวง และกฎหมายตราสามดวงนี้เอง ถือเป็นกฎหมายที่มีความสำคัญของไทยเราตลอดมา
การจัดลำดับชั้นกฎหมายของไทย (ศักดิ์ของกฎหมาย) มีไว้เพื่อบ่งบอก ถึงระดับสูงต่ำ และความสำคัญของกฎหมาย เช่นกฎหมายลำดับ ขั้นต่ำกว่า จะมีผลยกเลิกหรือขัดต่อกฎหมายที่มีลำดับชั้นสูงกว่าไม่ได้ ซึ่งเราจัดลำดับได้ดังนี้
1 รัฐธรรมนูญ เป็นกฎหมายสูงสุด ที่ใช้ในการปกครองประเทศ
2 ประมวลกฎหมายพระราชบัญญัติ พระราชกำหนด กฎหมายเหล่านี้ ถือว่ามีลำดับที่ 2 รองจากรัฐธรรมนูญ
3 พระราชกฤษฎีกาและกฎกระทรวง เป็นกฎหมายที่ฝ่ายบริหารเป็นผู้ออก ซึ่งเป็นรองจากประมวลกฎหมาย พระราชบัญญัติและพระราชกำหนด
4 เทศบัญญัติ ข้อบัญญัติจังหวัดข้อบังคับสุขาภิบาล ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร และข้อบัญญัติเมืองพัทยา เป็นกฎหมายที่ออกมาใช้บังคับโดยเฉพาะในแต่ละองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งถือว่าเป็นกฎหมาย ที่อยู่ในลำดับร่างสุดแล้ว
ประเภทของกฎหมาย การแบ่งแยกกฎหมายที่นิยมใช้กันมีอยู่ 2 ประเภทคือ 1 เป็นการแบ่งตามลักษณะแห่งการใช้ ได้แก่
1.1 กฎหมายสารบัญญัติ เป็นกฎหมายที่ใช้ควบคุม ความประพฤติ รวมไปถึงกำหนดสิทธิและหน้าที่ต่างๆของพลเมืองไว้เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประมวลกฎหมายอาญา
1.2 กฎหมายวิธีสบัญญัติ คือกฎหมาย ที่บัญญัติถึงกระบวนการ เพื่อวิธีการที่จะบังคับ หรือดำเนินการให้เป็นไปตามกฎหมาย สารบัญญัตินั้นเอง ได้แก่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
2 แบ่งแยกประเภทของกฎหมายตามลักษณะ ของความสัมพันธ์ของคู่กรณีได้แก่
กฎหมายเอกชน เป็นกฎหมายที่กำหนดถึงความสัมพันธ์ระหว่างเอกชนด้วยกันเอง เช่นกฎหมายแพ่ง กฎหมายพาณิชย์
กฎหมายมหาชน เป็นกฎหมายที่ใช้บังคับ ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ หน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐด้วยกัน หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกับประชาชน เช่นรัฐธรรมนูญ กฎหมายปกครอง กฎหมายอาญา พระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง กฎหมายระหว่างประเทศ เป็นกฎหมาย ที่กำหนดถึง กฎเกณฑ์ ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เช่นกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีเมือง กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีอาญา ฯลฯ
การบังคับใช้กฎหมาย การที่จะทำให้กฎหมาย มีผลบังคับใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพนั้น จำเป็นต้องมีหลักเกณฑ์ดังนี้
1 การประกาศใช้กฎหมายเพื่อให้ประชาชนทราบ โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา และเผยแพร่ให้ประชาชนทราบโดยทั่วหน้ากัน ประชาชนจะอ้างว่าไม่รู้กฎหมายไม่ได้ ดังที่มีหลักทั่วไปในการใช้บังคับกฎหมายว่า "ความไม่รู้กฎหมายไม่เป็นข้อแก้ตัว"
2 วันที่เริ่มใช้กฎหมาย ก็คือวันที่กำหนดให้กฎหมายที่ได้ประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาแล้วมีผลบังคับใช้นั่นเอง
3 สถานที่ใช้กฎหมาย กฎหมาย ย่อมใช้บังคับได้ ทั่วราชอาณาจักร เว้นแต่จะมีบทบัญญัติ เป็นการเฉพาะว่า กฎหมายใดให้ใช้เฉพาะในท้องที่ใดเช่น ตามบทบัญญัติของ พระราชบัญญัติว่าด้วยการใช้กฎหมายอิสลาม ในเขตจังหวัดปัตตานี นราธิวาส ยะลา สตูล พ. ศ. 2498 หรือการกระทำความผิดบางประเภท ที่ได้กระทำขึ้นนอกราชอาณาจักร ก็อาจถูก ลงโทษในราชอาณาจักรได้ เช่นความผิดฐานปลอมแปลงเงินตรา ฯลฯ
4 บุคคลที่กฎหมายใช้บังคับโดยทั่วไปแล้วกฎหมายย่อมใช้บังคับแก่บุคคลในสังคม แต่มีข้อยกเว้น ที่จะนำกฎหมายมาบังคับใช้ไม่ได้ตามที่ได้กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญอย่างชัดแจ้งคือ พระมหากษัตริย์ เพราะทรงถือว่า พระองค์ทรงอยู่ในฐานะอันเป็นที่เคารพสักการะ ผู้ใดจะล่วงละเมิดไม่ได้ คือผู้ใดจะฟ้องพระมหากษัตริย์เป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญาไม่ได้ทั้งสิ้นฯลฯ และตามกฎหมายอื่นเช่นกฎหมายระหว่างประเทศกำหนดว่าจะไม่ใช้กฎหมายภายในประเทศของตนบังคับแก่ฑูต บุคคลในคณะทูตหรือประมุขของรัฐต่างประเทศ เพื่อเป็นการให้พระเกียรติแก่บุคคลดังกล่าว
5 การใช้กฎหมายกับข้อเท็จจริง ก็คือการนำบทบัญญัติของกฎหมายไปปรับใช้เข้ากับข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นและสรุปออกมาว่าจะมีผลทางกฎหมายอย่างไรเมื่อมีผลออกมาอย่างไรก็จะนำไปบังคับใช้ให้ถูกต้องต่อไปฯลฯ
ลักษณะของกฎหมาย เราสามารถแยก
ลักษณะของกฎหมายแบ่งออกได้เป็น 5 ประการคือ
1 กฎหมายต้องเป็นคำสั่งหรือข้อบังคับ
2 กฎหมายต้องมาจากรัฏฐาธิปัตย์ หรือผู้ที่กฎหมายให้อำนาจไว้
3 กฎหมายต้องใช้บังคับ ได้โดยทั่วไป
4 กฎหมายต้องใช้บังคับได้จนกว่าจะมีการยกเลิกหรือเปลี่ยนแปลง
5 กฎหมายจะต้องมีสภาพบังคับ
ที่มาของกฎหมาย มีดังนี้ 1 ศีลธรรม 2 จารีตประเพณี 3 ศาสนา 4 คำพิพากษาของศาล 5 หลักความยุติธรรม ( Equity) 6 ความคิดของนักปราชญ์
ระบบกฎหมายในโลกนี้มี 4 ระบบใหญ่ๆด้วยกันคือ
1 ระบบกฎหมาย (civil law)หรือกฎหมายลายลักษณ์อักษร
2 ระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ (common Law) หรือระบบกฎหมายจารีตประเพณี
3 ระบบกฎหมายสังคมนิยม (Socialist Law ) จุดกำเนิดของระบบนี้อยู่ที่รัสเซีย 4 ระบบกฎหมายศาสนาและประเพณีนิยม วิวัฒนาการของกฎหมายในประเทศไทย เดิมกฎหมายของประเทศไทยนั้น มีที่มาจากจารีตประเพณีศาสนารวมไปถึงพระราชโองการของพระมหากษัตริย์ ในสมัยกรุงศรีอยุธยามีกฎหมายที่เรียกว่า"พระราชสาสน์"ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้น โดยอาศัยหลักใน"คัมภีร์พระธรรมศาสตร์"จนกระทั่งเสียเมืองครั้งที่ 2 ให้แก่ประเทศพม่า เอกสารที่สำคัญของกฎหมายได้สูญหายไปเป็นจำนวนมาก ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีการรวบรวมกฎหมายขึ้นมาใหม่แต่ก็เหลือเพียง 1 ใน 10 ของกฎหมายที่มีอยู่เดิม ทำให้กฎหมาย ที่มีอยู่ ไม่สามารถตัดสินคดีได้ อย่างยุติธรรม รัชกาลที่ 1 จึงทรงชำระสะสางใหม่ เป็นกฎหมายตราสามดวง และกฎหมายตราสามดวงนี้เอง ถือเป็นกฎหมายที่มีความสำคัญของไทยเราตลอดมา
การจัดลำดับชั้นกฎหมายของไทย (ศักดิ์ของกฎหมาย) มีไว้เพื่อบ่งบอก ถึงระดับสูงต่ำ และความสำคัญของกฎหมาย เช่นกฎหมายลำดับ ขั้นต่ำกว่า จะมีผลยกเลิกหรือขัดต่อกฎหมายที่มีลำดับชั้นสูงกว่าไม่ได้ ซึ่งเราจัดลำดับได้ดังนี้
1 รัฐธรรมนูญ เป็นกฎหมายสูงสุด ที่ใช้ในการปกครองประเทศ
2 ประมวลกฎหมายพระราชบัญญัติ พระราชกำหนด กฎหมายเหล่านี้ ถือว่ามีลำดับที่ 2 รองจากรัฐธรรมนูญ
3 พระราชกฤษฎีกาและกฎกระทรวง เป็นกฎหมายที่ฝ่ายบริหารเป็นผู้ออก ซึ่งเป็นรองจากประมวลกฎหมาย พระราชบัญญัติและพระราชกำหนด
4 เทศบัญญัติ ข้อบัญญัติจังหวัดข้อบังคับสุขาภิบาล ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร และข้อบัญญัติเมืองพัทยา เป็นกฎหมายที่ออกมาใช้บังคับโดยเฉพาะในแต่ละองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งถือว่าเป็นกฎหมาย ที่อยู่ในลำดับร่างสุดแล้ว
ประเภทของกฎหมาย การแบ่งแยกกฎหมายที่นิยมใช้กันมีอยู่ 2 ประเภทคือ 1 เป็นการแบ่งตามลักษณะแห่งการใช้ ได้แก่
1.1 กฎหมายสารบัญญัติ เป็นกฎหมายที่ใช้ควบคุม ความประพฤติ รวมไปถึงกำหนดสิทธิและหน้าที่ต่างๆของพลเมืองไว้เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประมวลกฎหมายอาญา
1.2 กฎหมายวิธีสบัญญัติ คือกฎหมาย ที่บัญญัติถึงกระบวนการ เพื่อวิธีการที่จะบังคับ หรือดำเนินการให้เป็นไปตามกฎหมาย สารบัญญัตินั้นเอง ได้แก่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
2 แบ่งแยกประเภทของกฎหมายตามลักษณะ ของความสัมพันธ์ของคู่กรณีได้แก่
กฎหมายเอกชน เป็นกฎหมายที่กำหนดถึงความสัมพันธ์ระหว่างเอกชนด้วยกันเอง เช่นกฎหมายแพ่ง กฎหมายพาณิชย์
กฎหมายมหาชน เป็นกฎหมายที่ใช้บังคับ ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ หน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐด้วยกัน หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกับประชาชน เช่นรัฐธรรมนูญ กฎหมายปกครอง กฎหมายอาญา พระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง กฎหมายระหว่างประเทศ เป็นกฎหมาย ที่กำหนดถึง กฎเกณฑ์ ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เช่นกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีเมือง กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีอาญา ฯลฯ
การบังคับใช้กฎหมาย การที่จะทำให้กฎหมาย มีผลบังคับใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพนั้น จำเป็นต้องมีหลักเกณฑ์ดังนี้
1 การประกาศใช้กฎหมายเพื่อให้ประชาชนทราบ โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา และเผยแพร่ให้ประชาชนทราบโดยทั่วหน้ากัน ประชาชนจะอ้างว่าไม่รู้กฎหมายไม่ได้ ดังที่มีหลักทั่วไปในการใช้บังคับกฎหมายว่า "ความไม่รู้กฎหมายไม่เป็นข้อแก้ตัว"
2 วันที่เริ่มใช้กฎหมาย ก็คือวันที่กำหนดให้กฎหมายที่ได้ประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาแล้วมีผลบังคับใช้นั่นเอง
3 สถานที่ใช้กฎหมาย กฎหมาย ย่อมใช้บังคับได้ ทั่วราชอาณาจักร เว้นแต่จะมีบทบัญญัติ เป็นการเฉพาะว่า กฎหมายใดให้ใช้เฉพาะในท้องที่ใดเช่น ตามบทบัญญัติของ พระราชบัญญัติว่าด้วยการใช้กฎหมายอิสลาม ในเขตจังหวัดปัตตานี นราธิวาส ยะลา สตูล พ. ศ. 2498 หรือการกระทำความผิดบางประเภท ที่ได้กระทำขึ้นนอกราชอาณาจักร ก็อาจถูก ลงโทษในราชอาณาจักรได้ เช่นความผิดฐานปลอมแปลงเงินตรา ฯลฯ
4 บุคคลที่กฎหมายใช้บังคับโดยทั่วไปแล้วกฎหมายย่อมใช้บังคับแก่บุคคลในสังคม แต่มีข้อยกเว้น ที่จะนำกฎหมายมาบังคับใช้ไม่ได้ตามที่ได้กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญอย่างชัดแจ้งคือ พระมหากษัตริย์ เพราะทรงถือว่า พระองค์ทรงอยู่ในฐานะอันเป็นที่เคารพสักการะ ผู้ใดจะล่วงละเมิดไม่ได้ คือผู้ใดจะฟ้องพระมหากษัตริย์เป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญาไม่ได้ทั้งสิ้นฯลฯ และตามกฎหมายอื่นเช่นกฎหมายระหว่างประเทศกำหนดว่าจะไม่ใช้กฎหมายภายในประเทศของตนบังคับแก่ฑูต บุคคลในคณะทูตหรือประมุขของรัฐต่างประเทศ เพื่อเป็นการให้พระเกียรติแก่บุคคลดังกล่าว
5 การใช้กฎหมายกับข้อเท็จจริง ก็คือการนำบทบัญญัติของกฎหมายไปปรับใช้เข้ากับข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นและสรุปออกมาว่าจะมีผลทางกฎหมายอย่างไรเมื่อมีผลออกมาอย่างไรก็จะนำไปบังคับใช้ให้ถูกต้องต่อไปฯลฯ
ความคิดเห็น